Vi legg merke til at somme namn er meir populære enn andre. Og populariteten svingar. I 1930-åra kunne ein ikkje gje ei lita jente eit så gammaldags namn som Karoline. Slikt var det berre gamle kjerringar som heitte, mellom dei mi oldemor, som var i 60-åra på den tida. Difor fekk mor mi ikkje same namn som bestemora. Men i 1990-åra har mange småjenter dette namnet.
Når vi i dag seier "mykje brukte", snakkar vi om namn som kanskje ein av førti gutar eller jenter har. På 1700-talet var dette ikkje mykje. Då heitte kvar sjuande gut Ole, og kvar sjuande jente heitte Anna.
Boka er påbyrja av Iver Munthe då han vart sokneprest i oktober 1741, og er ført ut kyrkjeåret 1760, då Morten Meyer var sokneprest. I boka manglar det nokre få sider her og der for dei to siste åra. Ser ein bort frå dei sidene som manglar, er det ført inn 1691 barnedåpar. Av dei er det 856 gutar og 834 jenter. Eitt barn er ikkje nemnt med namn i det heile, og ein gut og fire jenter er ikkje nemnt med førenamn.
Frå listene over døypte, vigde og jordfesta kan vi finne namna, og kor mange som hadde kvart namn.
Voldingane og ørstingane har brukt 66 jentenamn og 84 gutenamn til
borna sine i perioden 1741-1760. Men berre 35 gutenamn og 33 jentenamn
har 5 eller fleire berarar.
Tek vi føre oss listene over brudevigde og jordfesta, finn vi stort
sett dei same namna. Det vert 13 jentenamn og 17 gutenamn i tillegg, dei
fleste med berre ein berar, nokre med to eller tre.
Når ein skal telje namn, vert det fort eit spørsmål om kva for namneformer som skal teljast saman og kvar for seg. Namneformer som Ane, Anne, Anna vert nytta om kvarandre, om same person. Det same gjeld Elisabet, Lisbet, Lisebet, og Marta, Marte, og så vidare. Det er meir uklart kor nøye dei skilde mellom Eli og Elen, Synne og Synneve, og om Solvei, Solvi, Sølvei, Sylvei, Sylvi vart oppfatta som eitt eller fleire namn.
Tek vi også med Per (55), Anders (53), Rasmus (48), Lars (46) Jakob (30) og Hans (25), har vi sagt namnet til 60 prosent av gutane. Dei seks neste på jente-lista er Ingeborg (46), Johanne (36), Ragnhilda (35), Karen (33) Syneve (31) og Elisabet/Lisbet (28). Då har vi fått med namnet til 60 prosent av jentene.
Først på 20. plass finn vi eit namn som er lite brukt i vår tid:
Kolbein (9).
Lista vidare tel også stort sett kjende namn. Unnatak er
namn som Jetmund (7) og Samund (5).
Jetmund skal vere ei norsk form av Edmund. Samund er eit
gammalt norsk namn. Begge var meir brukte før enn no, men det
finst også smågutar som har desse namna i vår tid. Eit namn som
var vanlegare i Volda enn i andre bygder, var Maurits/Morits (5).
Det kjem nok frå Bjørkedalen der dotter til Nordfjord-futen
Morits Jensen vart gift i 1641.
To namn har gått heilt ut, og som vert neppe tekne i bruk att. Det er Gamal (eller Gamle) og Tykje. Ingen er døpt Tykje i dette tidsromet, men far til tre dåpsborn hadde dette namnet (Tykje Nes). I vår tid har namnet vorte bannord (særleg i Nord-Noreg). Namnet er dansk, og den mest kjende namneberaren var astronomen Tycho Brahe. Fire gutar fekk namnet Gamle. Dette er også eit gammalt norsk namn; m.a. eldste son til Eirik Blodøks heitte Gamle.
Elles finn vi heilt ``vanlege'' namn som Morten, Siur, Torgeir, Kristian og Jørgen på lista. Dei mest eksotiske namna finn vi nedst på lista, med berre ein eller to berarar. Døme er Gabriel, Gamaliel, Manasses og Sakarias, som alle er henta frå Bibelen. Andre ``uvanlege'' namn er Finnvid, Vernik, Klemet og Styrkår. Men igjen så finn vi flest av slike namn som er i bruk i dag, t.d. Finn, Harald, Simen, Svein og Tore.
På 1800-talet var det mange jenter som fekk namn laga av mannsnamn.
Eitt av dei, Andrine (av Anders), har har vorte populært i våre dagar.
Slike er det få av midt på 1700-talet. Johanna (36) er eit slikt namn,
men det har svært lang tradisjon, og det er også nytta i utlandet.
Det kan godt ha kome til landet som jentenamn.
Olave (7) og Olina (4) kjem begge av Olav - det aller mest vanlege
mannsnamnet gjennom mange hundre år. Kanutte (3) kjem av Knut, som også
har vore eit svært vanleg mannsnamn. Utanom desse er det berre 10
jenter med slike namn: Erika (2), Massi (av Mads, uttala Mass),
Jonette (av Jon), Larissa (truleg til Lars), Hendrikka (2),
Andreana, Vernika og Erasmina. Det siste er vel helst presten sin
skrivemåte av Rasmina - av Rasmus, som igjen kjem av Erasmus.
Denne jenta, som døydde etter nokre dagar, fekk mange namnesystre
nokre tiår seinare.
Gutenamna Jetmund og Samund er alt nemnde. Andre namn på lista er Aslak, Finnvid, Gudleik eller Gulleik, Styrkår og Vernik. Jenter med namn som Alet, Borni, Borghild og Sæborg ville ikkje få plagsomt mange namnesystre.
Sylvei, som dottera mi heiter etter ei langmor, har berre 20 namnesystre i heile landet. Broren Bodvar har 3 gongar fleire namnebrør. Til samanlikning er vi over over 12000 som heiter Ivar.
For jentene er det noko annleis. Nordiske namn tel 27%,
Bibelske namn tel 37%, namn med europeisk opphav (utanom Norden)
36% og nordiske berre 27%.
I dette reknestykket slår populære einskildnamn sterkt ut:
Det mest populære jentenamnet Anna (16%) er eit bibelsk namn,
medan gutenamnet Ole (14%) er eit nordisk namn.
Dersom vi tel namn, og ikkje berarar, finn vi 28 nordiske gutenamn, 24 bibelnamn og 9 med opphav i Europa utanfor Norden. For jentene er tala 28, 10 og 12. For nokre få namn er klassifiseringa uviss. Av dei innførte namna har mange fått norsk eller nordisk form.
Skrive april 1999,
sist endra 7. april 1999
Ivar S. Ertesvåg
HEIMESIDE